Trong thời đại số, điện thoại thông minh và Internet ngày càng trở thành một phần quen thuộc trong cuộc sống. Người dân có thể sử dụng mạng xã hội để giao tiếp, mua sắm trực tuyến, thực hiện giao dịch ngân hàng, sử dụng dịch vụ công và tiếp cận nhiều tiện ích khác. Tuy nhiên, cùng với những tiện ích đó là nguy cơ thông tin cá nhân bị thu thập, đánh cắp hoặc sử dụng trái phép. Một số đối tượng còn lợi dụng thông tin cá nhân để thực hiện các hành vi lừa đảo trên môi trường mạng. Vì vậy, bảo vệ thông tin cá nhân không chỉ là trách nhiệm của cơ quan, tổ chức mà còn là kỹ năng cần thiết đối với mỗi người dân.

Bảo vệ thông tin cá nhân là kỹ năng cần thiết đối với mỗi người dân

1. Thông tin cá nhân là gì?

Thông tin cá nhân có thể hiểu là những thông tin gắn với một cá nhân hoặc giúp xác định một cá nhân cụ thể. Trong cuộc sống hằng ngày, người dân thường xuyên sử dụng và cung cấp nhiều thông tin như: họ và tên, ngày tháng năm sinh, số định danh cá nhân, địa chỉ, số điện thoại, thông tin tài khoản ngân hàng, hình ảnh, thông tin đăng nhập... Những thông tin tưởng như đơn giản này, nếu bị thu thập và sử dụng trái phép, có thể gây ra nhiều rủi ro cho người sử dụng. Do đó, người dân cần hình thành thói quen chỉ cung cấp thông tin cá nhân khi thực sự cần thiết và cho đúng đối tượng, đúng mục đích.

2. Không tùy tiện chia sẻ thông tin cá nhân trên mạng

Mạng xã hội giúp mọi người kết nối và chia sẻ thông tin nhanh chóng. Tuy nhiên, việc công khai quá nhiều thông tin cá nhân cũng có thể tạo điều kiện để các đối tượng xấu thu thập và lợi dụng. Người dân nên hạn chế công khai những thông tin nhạy cảm trên mạng xã hội, đặc biệt là thông tin về giấy tờ tùy thân, tài khoản ngân hàng, địa chỉ nhà, số điện thoại, lịch trình cá nhân hoặc các hình ảnh chứa thông tin quan trọng. Đặc biệt, không nên đăng tải hình ảnh căn cước, giấy tờ tùy thân hoặc các loại giấy tờ có chứa thông tin cá nhân lên mạng xã hội nếu không thực sự cần thiết. Trước khi đăng một hình ảnh hoặc thông tin lên Internet, hãy tự hỏi: “Thông tin này có cần thiết phải chia sẻ công khai hay không?”

3. Không cung cấp mã OTP, mật khẩu và thông tin tài khoản

Mật khẩu, mã OTP và các mã xác thực là những thông tin có tính bảo mật cao. Người dân cần nhớ nguyên tắc: không cung cấp mật khẩu, mã OTP hoặc mã xác thực cho bất kỳ ai qua điện thoại, tin nhắn, mạng xã hội hoặc các kênh liên lạc không chính thức. Các đối tượng lừa đảo có thể giả danh cán bộ cơ quan nhà nước, nhân viên ngân hàng, nhân viên bưu điện, công an hoặc các đơn vị cung cấp dịch vụ để yêu cầu người dân cung cấp thông tin. Trong trường hợp nhận được yêu cầu bất thường, người dân cần bình tĩnh kiểm tra và chủ động liên hệ với cơ quan, tổ chức liên quan thông qua kênh chính thức để xác minh.

4. Cẩn trọng với các đường link và ứng dụng lạ

Một trong những thủ đoạn phổ biến hiện nay là gửi đường link qua tin nhắn, email hoặc mạng xã hội và yêu cầu người dùng truy cập để “cập nhật thông tin”, “xác nhận tài khoản”, “nhận quà”, “nộp phạt”, “nhận hồ sơ” hoặc thực hiện một thủ tục nào đó. Khi truy cập vào những đường link không rõ nguồn gốc, người dùng có thể bị dẫn đến các trang web giả mạo hoặc được yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân, thông tin tài khoản.

Vì vậy, người dân không nên vội vàng bấm vào đường link lạ, không cài đặt ứng dụng không rõ nguồn gốc và không thực hiện theo hướng dẫn của người chưa xác minh được danh tính. Đặc biệt, nếu nhận được thông tin liên quan đến thủ tục hành chính, dịch vụ công hoặc các khoản thanh toán, người dân nên kiểm tra lại thông qua cơ quan nhà nước hoặc đơn vị cung cấp dịch vụ bằng kênh chính thức.

5. Đặt mật khẩu mạnh và bảo vệ tài khoản

Đối với các tài khoản thường xuyên sử dụng như email, mạng xã hội, ngân hàng và các nền tảng trực tuyến, người dân nên sử dụng mật khẩu có độ an toàn cao. Không nên sử dụng một mật khẩu đơn giản hoặc sử dụng cùng một mật khẩu cho tất cả các tài khoản. Khi có điều kiện, nên bật xác thực nhiều lớp để tăng thêm một lớp bảo vệ cho tài khoản. Bên cạnh đó, người dân không nên lưu hoặc chia sẻ mật khẩu ở những nơi mà người khác có thể dễ dàng nhìn thấy, đồng thời cần đăng xuất tài khoản khi sử dụng thiết bị công cộng hoặc thiết bị của người khác.

6. Cảnh giác với những cuộc gọi, tin nhắn bất thường

Không phải mọi cuộc gọi hoặc tin nhắn có thông tin chính xác về tên, tuổi, địa chỉ của người dân đều là cuộc gọi chính thống. Trong một số trường hợp, đối tượng lừa đảo có thể đã thu thập được một phần thông tin của nạn nhân để tạo lòng tin, sau đó tiếp tục yêu cầu cung cấp thêm thông tin hoặc thực hiện giao dịch. Vì vậy, khi nhận được cuộc gọi có nội dung bất thường, đặc biệt là yêu cầu chuyển tiền, cung cấp mã OTP, truy cập đường link, cài đặt ứng dụng hoặc cung cấp thông tin tài khoản, người dân cần dừng lại để kiểm tra.

7. Khi có sự cố, cần xử lý kịp thời

Nếu nghi ngờ tài khoản hoặc thông tin cá nhân đã bị lộ, người dân cần nhanh chóng thực hiện các biện pháp bảo vệ cần thiết như thay đổi mật khẩu, khóa hoặc liên hệ với đơn vị cung cấp dịch vụ để bảo vệ tài khoản và thông báo cho cơ quan có thẩm quyền khi cần thiết. Đối với các trường hợp có dấu hiệu lừa đảo, người dân cần lưu giữ các thông tin liên quan như số điện thoại, tin nhắn, hình ảnh, đường link, tài khoản nhận tiền... để phục vụ việc xác minh, xử lý.

Điều quan trọng là không im lặng hoặc tiếp tục làm theo yêu cầu của đối tượng lừa đảo vì tâm lý lo sợ hoặc xấu hổ. Việc thông báo sớm có thể giúp hạn chế thiệt hại và hỗ trợ cơ quan chức năng xử lý vụ việc. Mỗi người dân có thể ghi nhớ 5 nguyên tắc sau:

1. Không chia sẻ thông tin cá nhân một cách tùy tiện.

2. Không cung cấp mật khẩu, mã OTP và mã xác thực cho người khác.

3. Không truy cập đường link hoặc cài đặt ứng dụng không rõ nguồn gốc.

4. Luôn xác minh trước khi chuyển tiền hoặc thực hiện yêu cầu bất thường.

5. Khi nghi ngờ bị lừa đảo hoặc mất an toàn thông tin, cần báo ngay cho đơn vị liên quan và cơ quan có thẩm quyền.

Chuyển đổi số mang lại nhiều tiện ích cho cuộc sống, nhưng đi cùng với đó là những yêu cầu mới về kỹ năng và ý thức bảo đảm an toàn trên môi trường mạng. Mỗi người dân cần chủ động trang bị kiến thức, thận trọng khi chia sẻ thông tin và hình thành thói quen kiểm tra trước khi cung cấp dữ liệu hoặc thực hiện giao dịch trực tuyến. Một phút kiểm tra có thể giúp tránh một rủi ro lớn. Một lần cẩn trọng có thể bảo vệ thông tin, tài sản và sự an toàn của chính mình.